Nazwy leków na ADHD mogą być mylące: różne opakowania mogą zawierać tę samą substancję, a podobnie brzmiące nazwy nie oznaczają identycznego działania. W Polsce stosuje się zarówno leki psychostymulujące, jak i niestymulujące. Wybór zależy od rozpoznania, wieku, stanu zdrowia, dotychczasowego leczenia i potrzeb konkretnej osoby.
Warto zacząć od substancji czynnej — to ona pomaga zrozumieć, czym różnią się poszczególne leki. Nazwa na opakowaniu to dopiero część informacji. Równie ważne są sposób uwalniania leku, jego tolerancja i to, z jakimi trudnościami ma pomóc w codziennym życiu.
Metylfenidat, nazywany też metylofenidatem, należy do leków psychostymulujących. Zawierają go między innymi Medikinet (w tym Medikinet CR), Concerta, Cognimentin LA i Symkinet MR. Choć substancja jest ta sama, poszczególne postacie leku mogą działać inaczej w ciągu dnia.
Dlatego sama liczba miligramów na opakowaniu nie wystarcza do porównania preparatów. Różnią się one sposobem uwalniania substancji i zasadami przyjmowania, także w związku z posiłkiem. Na wizycie warto powiedzieć, kiedy najtrudniej Ci się skupić lub zorganizować: rano, w pracy czy pod koniec dnia. To ważniejsze niż szukanie jednej „najlepszej” nazwy. Zmianę preparatu uzgodnij z lekarzem.
Elvanse zawiera lisdeksamfetaminę. Nazywa się ją prolekiem, ponieważ organizm najpierw przekształca ją w deksamfetaminę — dopiero ona odpowiada za działanie leku. Lisdeksamfetamina, podobnie jak metylfenidat, należy do leków psychostymulujących.
Przy wyborze liczy się nie tylko wpływ na uwagę, ale też sen, apetyt, samopoczucie i codzienne funkcjonowanie. Lek, który dobrze sprawdza się u kogoś innego, nie musi być najlepszym rozwiązaniem dla Ciebie. Dlatego pierwsze obserwacje i dalsze wizyty kontrolne są częścią dobierania leczenia.
Tentin zawiera deksamfetaminę. To ważna różnica w porównaniu z Elvanse: tutaj podawana jest już sama substancja działająca, a nie prolek, który organizm musi najpierw przekształcić.
Podobieństwo tych nazw i substancji nie oznacza, że leki można po prostu zamienić. Liczba miligramów nie przekłada się między nimi wprost. Dobór preparatu i sposób jego przyjmowania warto spokojnie omówić z psychiatrą, zamiast opierać zmianę na doświadczeniach innych osób.
Atomoksetyna, zawarta między innymi w leku Konaten, należy do leków niestymulujących. Oddziałuje na układ noradrenergiczny. Może być jedną z rozważanych możliwości, gdy leczenie psychostymulujące nie jest odpowiednie, nie daje oczekiwanej poprawy albo jest źle tolerowane.
Przy atomoksetynie poprawę ocenia się w kolejnych tygodniach leczenia, a nie po pojedynczej dawce. Nie jest to lek przyjmowany doraźnie tylko przed trudnym zadaniem. Warto ustalić z lekarzem, kiedy ocenić efekty i jakie zmiany w samopoczuciu zgłaszać wcześniej.
Bupropion, znany między innymi pod nazwami Bupropion Neuraxpharm i Welbox, jest lekiem przeciwdepresyjnym. U części osób z ADHD psychiatra może rozważyć go jako jedną z możliwości leczenia, uwzględniając także nastrój, wcześniejsze doświadczenia z lekami i ogólny stan zdrowia.
To indywidualna decyzja, a nie prosta zamiana jednego leku na drugi. Znaczenie mają inne przyjmowane preparaty, choroby współistniejące i możliwe działania niepożądane. Jeśli bupropion pojawia się w rozmowie o leczeniu, warto zapytać, dlaczego lekarz rozważa właśnie tę możliwość i po czym wspólnie ocenicie, czy pomaga.
Guanfacyna to lek niestymulujący, zawarty w preparacie o przedłużonym uwalnianiu Paxneury. Działa inaczej niż metylfenidat czy atomoksetyna — poprzez receptory alfa-2A-adrenergiczne.
Podczas leczenia ważne są obserwacja samopoczucia oraz kontrola ciśnienia i tętna. Guanfacyna może powodować senność, obniżenie ciśnienia lub zwolnienie tętna. Także zakończenie leczenia trzeba uzgodnić z lekarzem — nie należy odstawiać jej nagle na własną rękę.
Dobrze dobrane leczenie ma pomagać w życiu, nie tylko poprawiać wynik kwestionariusza. Dlatego przed jego rozpoczęciem psychiatra pyta o zdrowie, sen, inne leki i wcześniejsze leczenie. Sprawdza też między innymi ciśnienie, tętno i masę ciała. Na kolejnych wizytach wspólnie oceniacie, co rzeczywiście się zmieniło i czy korzyści przeważają nad działaniami niepożądanymi.
Farmakoterapia może być jednym z elementów pomocy. Psychoedukacja, strategie organizacyjne, dostosowanie otoczenia i odpowiednio dobrana psychoterapia pomagają pracować nad codziennymi trudnościami. Jeśli rozważasz terapię, przeczytaj, jak wygląda pierwsze spotkanie CBT. Jeżeli ADHD współwystępuje ze spektrum autyzmu, plan powinien uwzględniać potrzeby w obu obszarach.
Przed wyborem leku potrzebna jest ocena diagnostyczna — zobacz, jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych i dlaczego wymaga różnicowania przyczyn trudności. Informacje o dostępnych etapach znajdziesz na stronie diagnostyki ADHD i spektrum autyzmu u dorosłych, a o omówieniu leczenia — na stronie konsultacji psychiatrycznej. Rejestracja i adresy gabinetów są dostępne na stronach Rzeszowa i Jarosławia.
Nie ma jednego leku najlepszego dla wszystkich. Ten tekst może pomóc przygotować pytania na wizytę; wybór preparatu i dawkowania ustal ze swoim lekarzem.
Poznaj różnice między psychiatrą, psychologiem i psychoterapeutą oraz pytania, które pomogą Ci wybrać odpowiednią formę wsparcia.
Czytaj artykuł
Praktyczny przewodnik po diagnostyce ADHD u dorosłych: rozmowa ze specjalistą, historia trudności, dokumentacja i pytania przed…
Czytaj artykuł