← Zobacz wszystkie artykuły
Psychiatria

AuDHD u dorosłych — ADHD i spektrum autyzmu razem. Jak wygląda diagnostyka?

5 min czytania
Otwarty notes i szklany pryzmat na dębowym stole przy szałwiowym fotelu

AuDHD to określenie współwystępowania ADHD i spektrum autyzmu. U osoby dorosłej trudności z uwagą i organizacją mogą łączyć się z przeciążeniem bodźcami, potrzebą przewidywalności lub trudnościami w komunikacji. Diagnoza pomaga sprawdzić, z czego wynikają te doświadczenia i jak dobrać dalsze wsparcie.

Co oznacza AuDHD?

ADHD i spektrum autyzmu są odrębnymi rozpoznaniami, które mogą występować u tej samej osoby. Słowo AuDHD jest określeniem opisowym, a nie osobnym rozpoznaniem medycznym. W diagnostyce ocenia się kryteria ADHD i spektrum autyzmu. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z ADHD jest w spektrum autyzmu ani że u każdej osoby autystycznej występuje ADHD.

Nie istnieje jeden charakterystyczny obraz AuDHD. Dwie osoby z tymi samymi rozpoznaniami mogą mieć różne potrzeby, zasoby i sposoby radzenia sobie.

Jakie doświadczenia warto omówić podczas konsultacji?

Warto przyjrzeć się codziennym sytuacjom, a nie tylko wynikom internetowych kwestionariuszy. Tematem rozmowy mogą być:

  • trudności z rozpoczynaniem i kończeniem zadań, pamiętaniem o obowiązkach lub oceną czasu;
  • impulsywność, wewnętrzny niepokój i potrzeba aktywności;
  • przeciążenie hałasem, światłem, wieloma zadaniami albo intensywnymi kontaktami społecznymi;
  • trudności w rozumieniu niejasnych komunikatów i zasad społecznych;
  • duża potrzeba stałości, powtarzalne zachowania lub intensywne zainteresowania.

Pojedyncza cecha nie przesądza o rozpoznaniu. Znaczenie mają historia rozwoju, utrzymywanie się trudności i ich wpływ na życie w różnych sytuacjach.

Dlaczego potrzebna jest całościowa ocena?

Problemy z koncentracją lub wycofanie z relacji mogą mieć różne przyczyny. W diagnostyce uwzględnia się między innymi sen, nastrój, lęk, zdrowie fizyczne, przyjmowane leki i używanie substancji. Czasem kilka czynników występuje równocześnie.

Celem konsultacji jest wyjaśnienie trudności, także wtedy, gdy wnioski będą inne niż początkowe podejrzenie. Sama wysoka punktacja w kwestionariuszu nie potwierdza ADHD ani spektrum autyzmu.

Jak można rozpocząć diagnostykę w gabinecie?

W gabinecie prowadzona jest diagnostyka ADHD i spektrum autyzmu u dorosłych. Konsultacje odbywają się w Rzeszowie i Jarosławiu. Pierwsze spotkanie służy omówieniu obecnych trudności, wcześniejszego leczenia oraz ustaleniu zakresu dalszej oceny.

Wywiad i historia rozwoju

Rozmowa obejmuje dzieciństwo, edukację, pracę, relacje i codzienne funkcjonowanie. Za Twoją zgodą informacje może uzupełnić bliska osoba. Ważne są także sposoby, które dotychczas pomagały Ci radzić sobie z wymaganiami.

Dobór badań do pytania diagnostycznego

Zależnie od wskazań planowane są dalsze konsultacje i badania psychologiczne. ADOS-2 może wspierać ocenę spektrum autyzmu, a MOXO dostarczać dodatkowych informacji w diagnostyce ADHD. Nie każda osoba potrzebuje tych samych narzędzi. Wyniki zawsze interpretuje się razem z wywiadem i oceną kliniczną.

Omówienie wniosków

Podsumowanie obejmuje znaczenie zebranych informacji i propozycję dalszych kroków. Liczby spotkań oraz zakresu badań nie da się zagwarantować przed konsultacją. Jeśli potrzebna jest szersza diagnostyka psychologiczna lub udział innego specjalisty, omawiany jest dalszy plan.

Co przygotować przed pierwszym spotkaniem?

Jeśli masz dostęp do dokumentów, zabierz:

  • świadectwa szkolne i dostępne opisy funkcjonowania w szkole;
  • opinie i orzeczenia z poradni psychologiczno-pedagogicznej;
  • książeczkę zdrowia dziecka i istotną dokumentację medyczną;
  • wyniki wcześniejszej diagnostyki psychologicznej lub psychiatrycznej;
  • listę przyjmowanych leków i krótkie przykłady trudności z dzieciństwa oraz dorosłości.

Brak dawnych dokumentów nie wyklucza rozpoczęcia konsultacji. Możesz wcześniej zapisać pytania oraz zaznaczyć, co najbardziej utrudnia Ci życie. Więcej wskazówek znajdziesz w artykule o przygotowaniu do diagnostyki ADHD u dorosłych.

Jak opisać swoje potrzeby?

Przed wizytą możesz przygotować po dwa lub trzy przykłady z domu, pracy albo relacji. Zapisz, co się wydarzyło, co było trudne i jakie miało konsekwencje. Warto dodać, co pomogło: jasna instrukcja, cichsze miejsce, dodatkowy czas czy wsparcie drugiej osoby.

Jeżeli dany problem pojawił się dopiero niedawno, również o tym powiedz. Przydatna jest historia zmian, a nie wyłącznie opis najtrudniejszego dnia. Nie musisz samodzielnie przypisywać każdej obserwacji do ADHD lub autyzmu ani przynosić gotowego rozpoznania.

Co może zmienić rozpoznanie?

Wnioski mogą pomóc zrozumieć wcześniejsze doświadczenia i dobrać wsparcie do rzeczywistych potrzeb. Może ono obejmować psychoedukację, dostosowanie otoczenia, strategie organizacyjne lub psychoterapię. W leczeniu ADHD i zaburzeń współwystępujących lekarz może rozważyć farmakoterapię. Nie służy ona usuwaniu podstawowych cech autyzmu.

Aby ustalić pierwszy krok i aktualną dostępność, skorzystaj z kontaktu z gabinetem. Podczas rejestracji możesz powiedzieć, że chcesz omówić możliwość współwystępowania ADHD i spektrum autyzmu.

Źródła i dalsza lektura